Z czym wiąże się praca na kontrakt w szpitalu?

Praca na kontrakt w szpitalu to temat, który budzi wśród lekarzy wiele emocji. Dla jednych oznacza upragnioną niezależność i wyższe zarobki, dla innych – stres związany z samodzielnym prowadzeniem działalności oraz większą odpowiedzialnością cywilną. 

Obie perspektywy są całkowicie uzasadnione – kontrakt lekarski obejmuje bowiem nie tylko sposób rozliczania się ze szpitalem. To zmiana statusu prawnego, inny model odpowiedzialności za błąd medyczny, nowe obowiązki wobec ZUS i urzędu skarbowego oraz konieczność samodzielnego zabezpieczenia tego, co przy umowie o pracę przysługuje z mocy Kodeksu pracy (kp.). 

Czym jest kontrakt lekarski i jak różni się od etatu?

Kontrakt lekarski to umowa cywilnoprawna zawierana pomiędzy lekarzem a podmiotem leczniczym w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych. Lekarz kontraktowy nie jest pracownikiem placówki w rozumieniu Kodeksu pracy – działa jako niezależny podmiot, a zakres jego obowiązków i zasad współpracy wynika z treści zawartego kontraktu.

Podstawą prawną dla umów kontraktowych w służbie zdrowia jest ustawa o działalności leczniczej z 15 kwietnia 2011 roku^[1], która dopuszcza zatrudnianie personelu medycznego zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i umów cywilnoprawnych.

Kontrakt lekarski a umowa o pracę

Różnica między kontraktem lekarskim a etatem jest fundamentalna. 

• Etat oznacza stosunek pracy – lekarz podlega służbowo kierownictwu placówki, jest zobowiązany przestrzegać jej regulaminów i realizować polecenia przełożonych. 
• W przypadku kontraktu relacja ma charakter cywilnoprawny, a zakres obowiązków oraz zasady organizacji świadczeń wynikają przede wszystkim z treści umowy. Daje to lekarzowi większą samodzielność niż przy etacie, choć nie oznacza pełnej dowolności.

Warto przy tym pamiętać, że obie formy nie wykluczają się wzajemnie – wielu lekarzy łączy bowiem etat w jednej placówce z kontraktami w innych.

Forma opodatkowania lekarza na kontrakcie

Wybór formy opodatkowania ma duże znaczenie finansowe. Lekarz prowadzący działalność może zdecydować się na:

• skalę podatkową – 12% do progu 120 000 zł dochodu rocznie i 32% powyżej;
• podatek liniowy – stała stawka 19%,
• ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – dla lekarzy wynosi 14% przychodu;

Optymalna forma zależy od indywidualnej sytuacji finansowej – warto omówić ją ze swoim doradcą podatkowym przed podjęciem współpracy kontraktowej.

Praca na kontrakcie w szpitalu | Finansowe plusy i realne koszty

Wyższe wynagrodzenie to jeden z częstszych powodów, dla których lekarze decydują się na umowy kontraktowe. Stawki rzeczywiście bowiem bywają atrakcyjniejsze niż w przypadku etatu – placówka nie ponosi kosztów związanych ze stosunkiem pracy (odprawy, wynagrodzenie za czas choroby, urlopy), więc może zaoferować wyższą kwotę za wykonane świadczenia.

Przed podpisaniem umowy warto jednak dokładnie policzyć realny dochód, ponieważ lekarz kontraktowy sam finansuje m.in.

• składki ZUS,
• ubezpieczenie OC – obowiązkowe dla lekarzy prowadzących działalność,
• ewentualne koszty księgowości.

Prowadzenie działalności daje jednak możliwość zaliczenia wielu wydatków w koszty uzyskania przychodu – na przykład sprzętu, literatury specjalistycznej, kursów czy kosztów dojazdu – o ile dana forma opodatkowania na to pozwala, a wydatek pozostaje związany z działalnością i jest właściwie udokumentowany.

Odpowiedzialność prawna lekarza kontraktowego

To jeden z obszarów, który najczęściej budzi niepokój wśród lekarzy rozważających przejście na kontrakt. I słusznie – różnica w stosunku do etatu jest tu znacząca.

Lekarz na kontrakcie ponosi razem z placówką solidarną odpowiedzialność za ewentualne szkody wyrządzone pacjentowi. Oznacza to, że poszkodowany może dochodzić odszkodowania zarówno od szpitala, jak i bezpośrednio od lekarza – albo od obu podmiotów jednocześnie. Co więcej, jeśli placówka wypłaci odszkodowanie pacjentowi, może następnie dochodzić jego zwrotu od lekarza w ramach tzw. roszczenia regresowego.

Dla porównania: przy zatrudnieniu na etat finansowa odpowiedzialność za błąd lekarski spoczywa co do zasady na podmiocie leczniczym. W przypadku winy nieumyślnej lekarz może odpowiadać regresowo wobec pracodawcy jedynie do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Pełna odpowiedzialność finansowa powstaje wyłącznie przy winie umyślnej.

Czas pracy na umowie kontraktowej w szpitalu

Jedną z największych zalet kontraktu lekarskiego jest elastyczność w kształtowaniu warunków współpracy. Lekarz kontraktowy nie jest związany normami wynikającymi z kp. – ilość dyżurów, harmonogram i wymiar godzinowy ustala się indywidualnie z placówką, zgodnie z potrzebami obu stron.

Ta swoboda ma jednak swoją ciemną stronę. Lekarze pracujący na kontraktach bywają narażeni na nadmierną liczbę godzin – często dlatego, że sami przyjmują więcej zleceń, bowiem każda godzina oznacza dla nich bezpośredni przychód. 

• W komunikacie NIK dotyczącym kontroli zatrudnienia w publicznych zakładach opieki zdrowotnej (2015)^[2] odnotowano liczne przypadki wielogodzinnej, nieprzerwanej pracy lekarzy na kontraktach – w tym przypadek 130 godzin bez przerwy.
• Raport „Zlecanie usług medycznych przez szpitale publiczne” (2023)^[3] ujawnił 134 przypadki dyżurów trwających ponad 40 godzin bez odpoczynku, a w skrajnych sytuacjach – nieprzerwanie przez 124 godziny. 
• Raport „Funkcjonowanie szpitali wojewódzkich” (2024)^[4] wskazał, że w dwóch spośród 16 skontrolowanych placówek stwierdzono kilkudobowe, nieprzerwane świadczenie pracy przez lekarzy, a w skrajnym przypadku – przez 103,5 godziny. 

We wszystkich trzech dokumentach NIK wskazywała, że wielogodzinna, nieprzerwana praca personelu medycznego na umowach cywilnoprawnych stwarza poważne ryzyko dla bezpieczeństwa pacjentów i samych lekarzy, a także może zwiększać ryzyko popełnienia błędu lekarskiego.

Co istotne, nadmierne obciążenie pracą i chroniczne przemęczenie mogą mieć znaczenie przy ocenie dochowania należytej staranności przez lekarza oraz przy analizie okoliczności błędu medycznego. Nie oznacza to jednak, że ubezpieczyciel automatycznie odmówi wypłaty świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia OC – każda sprawa wymaga bowiem odrębnej oceny prawnej i faktycznej.

Jak wybrać odpowiednią placówkę do pracy na kontrakcie?

Wybór formy zatrudnienia to tylko część decyzji. Równie istotne jest to, z jaką placówką lekarz zawiera umowę. Warunki kontraktu są pochodną nie tylko indywidualnych negocjacji, ale i kultury organizacyjnej szpitala, jakości zarządzania oddziałem oraz podejścia dyrekcji do personelu kontraktowego.

Przy ocenie potencjalnej placówki warto przeanalizować kilka kluczowych obszarów. Organizacja oddziału i przestrzeganie procedur medycznych mają bezpośrednie przełożenie na poziom ryzyka zawodowego lekarza. Placówka, w której naruszone są standardy pracy lub brakuje sprzętu, generuje zagrożenia niezależnie od formy zatrudnienia. Istotna jest też otwartość dyrekcji na negocjacje – szpitale, które traktują lekarzy kontraktowych jako partnerów, a nie wyłącznie jako zasób do obsadzenia grafiku, zazwyczaj oferują korzystniejsze i bardziej precyzyjnie skonstruowane umowy. Nieocenionym źródłem informacji pozostają opinie lekarzy pracujących w danej placówce – dane, które rzadko są dostępne publicznie, a które pozwalają zweryfikować deklaracje dyrekcji z rzeczywistością oddziału.

Samodzielna weryfikacja tych aspektów jest możliwa, choć czasochłonna – szczególnie że oferty pracy dla lekarzy rzadko zawierają informacje o rzeczywistej kulturze organizacyjnej oddziału czy warunkach kontraktowych. Alternatywą jest współpraca z partnerem rekrutacyjnym wyspecjalizowanym w kadrach medycznych,  który dysponuje nie tylko dostępem do ofert niepublikowanych, ale także wiedzą o standardach pracy, warunkach kontraktowych i specyfice poszczególnych placówek.

Bibliografia:

[1] Sejm RP, „Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej” (2011): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20111120654/U/D20110654Lj.pdf 

[2] NIK, komunikat „NIK o zatrudnieniu w służbie zdrowia” (2015): https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-zatrudnieniu-w-sluzbie-zdrowia.html

[3] NIK, „Zlecanie usług medycznych przez szpitale publiczne” (2023): https://www.nik.gov.pl/plik/id,28541,vp,31371.pdf

[4] NIK, „Funkcjonowanie szpitali wojewódzkich” (2024): https://www.nik.gov.pl/plik/id,30358,vp,33396.pdf